Hôm nay đúng ngày "giỗ của nhà báo". Mọi năm mình và các học trỏ (những nhà báo trẻ đã cùng mình dựng tờ Sai Gòn Tiếp Thị) thường gặp nhau và gọi đùa dịp đó là "ngày giỗ gặp nhau nói chuyện nghề".

Không ngờ năm nay là... ngày giỗ thật!

FB bỗng trồi lên bài báo cũ về người bạn nghề cũng là bạn đời thân thiết của mình. Đừng cười mình lại "tranh thủ cơ hội" nhắc đến người mình chưa có ngày nào quên.

NHỚ MỘT NHÀ BÁO THÂN QUEN
(status cũ đã đăng ngày 21/6/2023)

Hôm nay là… ngày giỗ các nhà báo. Gọi cho vui vậy, vì thực ra, có một ngày “giỗ nghề” để nhớ, để nghĩ về cách mình làm nghề cũng hay mà. Hôm sáng 18/6, mình có gửi tặng các bạn sinh viên đại học Nhân văn 100 cuốn “Nhớ nhà báo Nguyễn Kiến Phước”. Có bạn cầm sách lên và hỏi về ông nhà báo trong sách.

Nhớ ông ấy, mình tìm đọc lại một số bài viết về ông ấy và những đoạn mà chính ông ấy đã viết, chưa đăng, chưa in…

NGUYỄN PHI VÂN VÀ THƯ “THƯƠNG GỬI ĐẠI CA”

Ký tên là “Em gái Gò Công họ Nguyễn”, Phi Vân viết một bài dài về ông anh nhà báo Nguyễn Kiến Phước. Xin trích một số đoạn…

Mình gọi anh là đại ca. Cũng chẳng hiểu bắt đầu tự bao giờ cứ đầu mở miệng là đại ca. Mà cũng nghiệt ngã lắm. Gọi vợ anh là chị. Gọi con hai anh chị là em. Rồi gọi anh là đại ca. Gia đình gì loạn luân ghê. Xưng hô tán loạn hông có miếng tôn ti trật tự gì.

Ủa, mà mình gặp anh tính ra chỉ được có 2 lần. Nghe nhiều người nói về anh lắm, từ chị, từ Tèo, và từ những người bạn làm báo mà mình quen biết. Mỗi người nói về anh một kiểu. Mỗi người kể về anh từ một góc chạm rất cá nhân. Có điều, ai cũng kết lại câu chuyện của họ với anh bằng câu, “Ông già rộng lượng và tốt bụng!”

Có bao nhiêu cách để nói về sự rộng lượng? Có bao nhiêu từ để mô tả ai đó tốt bụng, dễ thương? Không biết nữa. Mỗi người một cách thôi. Ta đi qua đời nhau, đọng lại ở cuối đời, cũng chỉ là vài ba từ mộc mạc, giản đơn, chạm sâu vào trái tim và ký ức. Nhưng đó là người ta! Phi Vân không tả thế. Mà Phi Vân không biết tả sao, không biết phải dùng từ ngữ gì… Cũng lạ, giờ hỏi đại ca là người thế nào, mình lặng thinh tìm hoài không ra từ để nói.

Mình và anh cùng quê Gò Công, nên hay nhắc Gò Công, bánh giá, nhắc mắm, nhắc chợ quê, nhắc đủ thứ Gò Công. Có lẽ, dù rong ruổi qua bao nẻo cuộc đời, người ta cuối cùng cũng chỉ nhớ vài ba ký ức miền quê trong trẻo.

Bữa đó, mình ăn cơm ở nhà với đại ca. Câu chuyện vuông tròn về sách mình viết, chuyện mình làm, cách mình nghĩ, và chuyện về quê ngày Tết. Hồi đó, là lúc mới ra cuốn “Tôi, Tương lai, và Thế giới”. Tết ở nhà đại ca đọc hết, rồi nói “Thế giới thay đổi ghê thiệt. Ai mà không cập nhật không biết sao theo kịp.”

Ăn cơm xong, là canh trà. Đại ca ngồi kể mình nghe cảm nhận của anh về cuốn “Người xưa cảnh tỉnh” của Vương Trí Nhàn. Anh kể vài câu rồi tức khắc chạy lên lầu lấy cuốn sách đưa cho cô em. Mình đâu ngờ, đó là kỷ niệm duy nhất mình còn giữ lại về anh.

Đại ca. Anh đọc sách nhiều. Em nhớ cách anh cười khi kể, sách em viết sao mà đọc mệt quá. Hai anh em cười ha hả, mà ưu tư lắng trong tách trà thơm. Hồi em ra cuốn sách tiếp theo, anh không kịp đọc. Chị gởi qua cho em hộp trà Ô long loại thượng hạng, nói của anh thưởng cho em gái vì đã ra thêm một tác phẩm hay. Anh chưa đọc mà, sao biết hay? Hay anh chỉ biết rằng, Phi Vân, đứa em mình nó viết thì tâm nó đặt ở đâu, nên chắc là phải hay. Hay, là cách anh hiểu em. Không nói, nhưng tâm ở giữa chợ đời.

Đoạn này là đoạn cuối anh viết sau khi đọc sách em tặng.

30.1.2019
“Nhà quản lý trẻ Nguyễn Phi Vân, cô gái xứ Gò Công quê tui vừa tặng tui cuốn “Tôi, tương lai và thế giới ». Rồi « bà cụ” cùng nhà cũng vừa kiếm đâu ra cuốn “Người xưa cảnh tỉnh” của Vương Trí Nhàn, đem về. Thôi thì để trí óc đừng xơ cứng, mình không đi thực tế được thì học qua sách báo... cũng là cách rèn tư duy. Nhiều cuốn sách đọc mệt nhưng thú vị, vì càng đọc càng thấy mình dốt quá. Một trong những thú vui của tui là đọc sách. Vui nhờ sách hay chớ không phải là mấy thứ kinh điển cổ lỗ mà người đời quăng vô sọt rác từ khuya. Vui vì thấy mình ngu dốt trước thế giới bao la về tri thức mà mình không đóng cái đầu mình lại. Đọc để mở mang đầu óc chút nào hay chút nấy…”

Và đây là 3 đoạn anh ấy đã viết trên trang FB cũ.

VIẾT VỀ BÀ BÁN BÚN CẠNH NHÀ: TÔ BÚN CÚNG.

Không phải ngày nào tui cũng ăn bún của anh chị bán cách nhà tui không đến 50 bước chân. Nhưng mỗi lần ăn, tui để ý thấy trên bàn có dọn sẵn một tô bún với đôi đũa gác trên với đầy đủ rau như đang dọn cho khách. Tò mò dò hỏi thì chị bán hàng tên Gái kể: tụi này cúng một anh xe ôm vừa mất cách nay ít lâu. Lại hỏi: mà bà con sao với anh chị? Không có bà con gì đâu, anh. Số là anh xe ôm này mỗi ngày chở khách, tiện đường chở luôn rau thịt cho tụi này, mà trả tiền, ảnh không lấy. Nhà nghèo mà tốt bụng vậy đó. Ảnh chết, cũng bất ngờ vì tuổi đâu đã lớn, tụi này thấy tội nghiệp, nên cúng mong cho ảnh sớm siêu thoát.

Người nghèo đối với nhau như thế có tử tế không, thưa các bạn?

VIẾT VỀ NGƯỜI ẤY.

Hôm nay là ngày 16 tháng XX, ngày người ấy ra đời.

Với người ấy trong tui là một trời kỷ niệm vui buồn. Và từng ngày với nhau, tui với người ấy, ngày càng ngộ ra, càng thấu hiểu nhau và hiểu đời hơn mà thôi.

Tui mừng nhứt là trong cuộc chung nhà với người ấy, tui được tự do suy nghĩ và hành động, dù người ấy có tán thành hay không. Đó là sự tôn trọng rất có văn hóa. Vả chăng, hầu hết những gì tui làm đều được người ấy hoặc công khai khuyến khích hoặc ngấm ngằm ủng hộ, thậm chí cả khi chưa biết hệ lụy sẽ như thế nào.

Chúng tôi có nhiều cái chung, mà lớn nhứt là tự mình làm ra giá trị cho mình, tuyệt đối không quỵ lụy, xu nịnh, xin xỏ bất kỳ ai, mặc dù một thời gian dài, chúng tôi có những thuận lợi thời các ông 6 Thọ, 10 Cúc, 6 Dân, 5 Xuân... để tiến thân. Tui hiểu và đánh giá cao nhứt là phẩm chất này của người ấy. Và do đó tui hiểu là chúng tôi không hề mắc nợ ai hết kể cả về vật chất và tinh thần. Chúng tôi không thuộc diện "hậu duệ” COCC, mà sống bằng đồng tiền mình làm ra, nghĩa là không có “tiền tệ” để chạy chức, chạy quyền, cũng không là đồ đệ của phe này nhóm kia v.v Chỉ vui sống bằng lao động lương thiện của chính mình.

Cuộc đời sướng là chỗ đó đó...

Còn năng lực của người ấy thì để người đời xét đoán, đánh giá, tui nói ra dễ bị coi là không khách quan. Về điều này có thể chốt một câu: đó là người của công việc, có nghị lực lớn và cầu tiến. Chỉ tiếc mỗi một điều: người ấy đam mê nghề báo nhưng thời thế không cho làm để phục vụ cuộc đời, không cho người ấy bung hết tâm lực và năng lực ra mà thôi...

VIẾT DANG DỞ VỀ CUỐN “GIA ĐÌNH” CỦA PHAN THÚY HÀ

Cuộc cải cách ruộng đất ở miền Bắc nước ta đã lùi vào quá khứ 60-70 năm. Và những sai lầm trong chỉ đạo, tổ chức thực hiện cuộc cải cách đầy máu và nước mắt ấy đã được ban lãnh đạo Đảng chính thức thừa nhận, kiểm điểm và kỷ luật một số người, đồng thời đề ra giải pháp khắc phục. Tuy nhiên những câu chữ chính trị trong những nghị quyết sửa sai không làm sao che khuất hoặc làm vơi đi những nỗi đau, thậm chí nỗi uất hận mà cuộc cải cách tàn bạo này mang lại cho từng gia đình, đã tàn phá và lật tung trật tự, truyền thống văn hóa ở nông thôn mìền bắc, hủy diệt lớp người ưu tú trong nông thôn, kéo xã hội nông thôn ngày ấy xuống tận đáy của sự thê thảm và bần cùng…

(Viết chưa xong là phải đi bệnh viện và sau đó... đi luôn, nên bài này chắc sẽ chỉ dừng ở đây)