CHIẾC XE ĐẠP NỔI TIẾNG CỦA ÔNG GIÁO VỪA ĐOẠT NOBEL HÓA HỌC.
Đang viral ông giáo sư Nhật 76 tuổi, đội mũ bảo hiểm trắng, đạp xe đạp có gắn gương chiếu hậu đi siêu thị thì nhận điện thoại báo tin ông vừa đoạt Nobel Hóa học. Sáng hôm sau phóng viên kéo đến, ông vẫn đạp xe đi chợ như chưa có gì xảy ra.
Nhưng trước nhất xin giải thích về thành tựu của ông. Đây là giải Nobel Hóa học thứ 10 và là cá nhân thứ 31 của Nhật Bản bước lên đỉnh vinh quang – đánh dấu 2 năm liên tiếp người Nhật nhận giải Nobel danh giá! Công trình của ông bắt nguồn từ câu đố bí ẩn hàng trăm năm của tạo hóa: Trong tự nhiên, các phân tử tạo nên sự sống luôn có 2 phiên bản đối xứng qua gương như bàn tay trái và bàn tay phải. Trong ống nghiệm, phản ứng hóa học tự nhiên luôn tạo ra tỷ lệ cân bằng ngẫu nhiên 50/50. Thế nhưng kỳ lạ thay, toàn bộ sự sống trên Trái Đất lại chỉ chọn duy nhất phân tử "tay trái" để sinh tồn! Cùng một công thức, nhưng phân tử "tay trái" tạo nên tế bào sống và thuốc cứu người, còn bàn "tay phải" soi gương lại là mầm mống gây độc và chết chóc. Suốt cả thế kỷ, nhân loại không hiểu vì sao tạo hóa lại "chọn phe" triệt để như thế. Giáo sư Soai đã tìm ra lời giải chấn động: Chỉ cần xuất phát điểm lệch nhẹ dù chỉ 50,0001%, chính sản phẩm sinh ra sẽ tự làm chất xúc tác để nhân bản nó theo cấp số nhân, nuốt trọn hoàn toàn bên còn lại. Thế giới trân trọng gọi hiện tượng này là "Phản ứng Soai" – chìa khóa giải mã nguồn gốc sự sống và bào chế dược phẩm siêu tinh khiết.
Nếu nhìn vào bảng vàng Nobel, nhiều người tự hỏi: Vì sao Nhật Bản lại áp đảo ở các môn "Khoa học cơ bản" (Toán, Lý, Hóa, Sinh) – sân chơi vốn của phương Tây? Câu trả lời nằm ở 2 bệ phóng cốt lõi:
- Văn hóa "Shokunin" (tinh thần nghệ nhân): Các nhà khoa học Nhật sẵn sàng dành trọn 30–40 năm cặm cụi trong phòng lab chỉ để theo đuổi một câu hỏi vi mô, không màng danh vọng hay áp lực thương mại hóa kiếm tiền ngay.
- Thứ hai là từ thời Minh Trị, lãnh đạo nước này chủ trương chuyển các tài liệu, kiến thức khoa học đỉnh cao của thế giới sang tiếng mẹ đẻ từ rất sớm. Từ phổ thông đến sau đại học, người Nhật tiếp cận tri thức chuẩn xác bằng tiếng Nhật, tạo nên một chân đế, một nền tảng học thuật sâu rộng trong toàn dân thay vì chỉ có một nhóm nhỏ tinh hoa biết ngoại ngữ.
Về “hiện tượng” một ông lão 76 tuổi đạp xe đạp đi siêu thị mỗi ngày vừa đọat giải Nobel, người ta khen ông nức nở về tính giản dị.
Ông ấy giản dị thật, báo Nhật quay hẳn clip, rất đáng quý.
Nhưng khen cái xe đạp là khen trật trọng tâm. Cái xe đạp không đẻ ra giải Nobel.
Cái đáng học nằm ở chỗ khác. Ông Kenso Soai lấy tiến sĩ ở Đại học Tokyo, đi postdoc ở Mỹ, rồi năm 1981 về làm giảng viên ở Đại học Khoa học Tokyo, một trường tư. Năm 1986 lên phó giáo sư, năm 1991 lên giáo sư, năm 1995 công bố phản ứng mang tên mình. Đến năm 2026 mới được Nobel, tức là 31 năm sau. Ủy ban Nobel nói ông và người cùng nhận giải đã gỡ một bí ẩn hơn trăm năm của hóa học: vì sao các phân tử của sự sống chỉ nghiêng hẳn về một "tay". Gần 45 năm, một trường, một câu hỏi. Báo chí dẫn lời ông tóm lại cả hành trình ấy là "từng bước một trong bóng tối".
Thứ nước Nhật có không phải là một ông già giản dị.
Câu chuyện “sống giản dị” của ông chưa hay bằng tính ham học của ông từ thuở nhỏ .
Khi tin vui nhanh chóng lan về quê nhà Hiroshima của ông, những người quen biết ông không giấu được niềm tự hào. Miyake Yoichiro, 75 tuổi, từng là đàn em của Soai trong đội bóng rổ Trường Trung học trực thuộc Đại học Hiroshima, đã kể trên báo câu chuyện từ hơn nửa thế kỷ trước về một cậu học sinh mang cả đèn bàn đến sân huấn luyện bóng rổ, chỉ để tranh thủ học bài.
Trong một đợt tập huấn mùa hè, khi các học sinh khóa dưới còn đang ồn ào trò chuyện, Soai - lúc ấy là đội trưởng đội bóng - lại mang theo một chiếc đèn bàn, ngồi quay mặt vào tường và chăm chú học bài. “Tôi không thể quên hình ảnh tấm lưng của ông trong buổi tập huấn năm đó”. Thứ họ có là một hệ thống chịu để một người đào một cái giếng mấy chục năm, chấp nhận nhiều năm chưa thấy nước. Sự giản dị chỉ là hệ quả. Người đã quen làm việc trong bóng tối 30 năm thì ánh đèn flash một buổi chiều chẳng xi nhê gì.
(Tổng hợp)