CHẤT LƯỢNG CAO, GIÁ MỀM, ĐÀO ĐÂU RA?

(Phạm Trọng Chinh)

Sáng sớm, chuyên gia thị trường Phạm Trọng Chinh đã mời tôi điểm tâm một câu chuyện hết sức sôi nổi. Tôi không thể không khuyến khích anh viết ngay, viết ngay vì câu chuyện rất bổ ích cho “trông người, nghĩ ta”. Và anh đã ghi nhanh, gửi tôi chớp nhoáng. Tôi cố post bài kịp trong hôm nay, kẻo bị phàn nàn, thúc hối cho dữ mà đăng thì chậm, hihi, chỉ còn 7 phút nữa là qua ngày mới… Chinh kể đây.

Tôi có anh bạn người Ấn Độ từng làm Giám đốc IT một doanh nghiệp tại VN, hiện giờ đã chuyển đi làm việc tại London. Tuần rồi, anh hồ hởi khoe là cậu em trai vừa tốt nghiệp IIT Bombay (Viện Công Nghệ Quốc Gia Ấn Độ Bombay) và nhận học bổng 100% lên thẳng nghiên cứu sinh làm tiến sỹ lại MIT, Mỹ.

Chúc mừng gia đình bạn và hỏi han thêm, mới phát hiện câu chuyện thú vị: cậu em của bạn tôi thuộc chương trình đào tạo tinh hoa công nghệ của Ấn Độ, sau khi đậu điểm số cao từ trung học đã được chính phủ Ấn Độ cấp học bổng suốt thời kỳ đại học, sau đó được hỗ trợ để tiếp tục nhận học bổng toàn phần giữa Viện công nghệ Bombay và các đại học hàng đầu nước Mỹ. Chương trình này hằng năm có hàng chục ngàn nhân tài Ấn Độ được xuất khẩu theo kiểu như vậy, ở phía bên kia đại dương, các đại học Mỹ từ lâu đã mở cửa sẵn cho chương trình này. Khá thú vị là theo bạn tôi thì CEO Google (Sundar Pichai) là người âm thầm, tích cực vận động tài trợ và đóng góp khá nhiều cho chương trình này. Bởi chính ông cũng từng là một người đi theo con đường đó. Tôi tìm hiểu thêm thì có những chi tiết hay thế này:

Với đặc thù quốc gia đông dân nhất thế giới và hệ thống giáo dục, phức tạp, phân tầng, Ấn Độ xác định chính sách đào tạo nhân tài là sự cân bằng giữa Chính sách giáo dục quốc gia để cải thiện từ từ theo lộ trình và Mô hình sàng lọc, đào tạo tinh hoa, nơi mà trong một thời gian không dài có thể đẩy nhanh việc chọn lọc, đào tạo và sở hữu những nhân tài công nghệ đẳng cấp toàn cầu. Nói một chút về cách “định vị” của người Ấn về sự cạnh tranh nhân lực công nghệ toàn cầu thì đó là “Global Quality, Good Price” - CHẤT LƯỢNG CAO, GIÁ MỀM. Phải nhấn mạnh đó là giá tốt, chứ không phải giá rẻ. Tôi nghe Chinh nói về “nghịch lý” này, liền hỏi , đào đâu ra? Và Chinh cười, vâng, phải đào, mà là đào tạo, cả một chiến lược, quốc sách đấy ạ.

Trình độ của họ thì không có gì phải bàn, đã được chứng minh, nhưng mức lương và chi phí của những công ty công nghệ trả cho nhân tài Ấn thường thấp hơn Châu Âu, Mỹ khá nhiều. Đặc biệt với những công ty đặt trụ sở tại Ấn Độ thì hoàn toàn có thể thuê kỹ sư sở tại với chất lượng tương đương tại Mỹ với mức chi phí chỉ bằng 30 – 40%. Nhân lực công nghệ Ấn Độ giỏi, chăm chỉ, sẵn sàng chấp nhận thu nhập khiêm tốn hơn để có con đường thành công xa hơn về sau.

Quay lại với câu chuyện về chọn lọc, đào tạo, xuất khẩu nhân tài ở trên. Nếu như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và cả Việt Nam nổi tiếng với kỳ thi đại học đầu vào khốc liệt thì người Ấn âm thầm hơn nhưng cũng có những kỳ thi “khó khủng khiếp” là JEE Main, JEE Advanced để tìm kiếm 1% tinh hoa nhất đưa vào nhóm mấy chục trường đào tạo công nghệ hàng đầu đất nước (1% nhưng nếu nhân cho số lượng học sinh hàng trăm triệu thì có số lượng khủng).

JEE Main sẽ là màn một, kỳ thi tuyển đầu vào cho khối kỹ thuật, những thí sinh đạt điều kiện đủ tốt sẽ tiếp tục tham gia JEE Advanced để cạnh tranh vào nhóm IIT (nhóm các trường, viện công nghệ lớn nhất Ấn Độ, có khoảng 23 nơi). Ở các IIT, các sinh viên sẽ được cấp học bổng, để an tâm cho việc học tập và nghiên cứu. Triết lý đào tạo của các IIT Ấn Độ không ngại ngần tạo ra môi trường áp lực cao để tiếp tục có một lần sàng lọc thứ 3. Sinh viên muốn duy trì học bổng phải đảm bảo điểm số và có những thành tích khác. Họ muốn đảm bảo số tiền học bổng được đầu tư phải cho đúng người. Đầu ra kỳ vọng là những kỹ sư có TRÌNH ĐỘ CÔNG NGHỆ & SỨC BỀN TRÍ TUỆ. Khái niệm sức bền trí tuệ cũng thiệt độc đáo, vì họ xem đó là thứ quan trọng để lực lượng tinh hoa này cạnh tranh toàn cầu. Kiểu tinh hoa đúng nghĩa tinh hoa.

Như câu chuyện của cậu em bạn tôi, cả gia đình phải dùng từ “may mắn sống sót” sau 4 năm khổ ải. Nhưng những ai đã đáp ứng nhu cầu thì con đường sẽ rộng mở. Hầu hết các IIT Ấn Độ đều có các chương trình liên kết đặc biệt với các đại học kỹ thuật hàng đầu Mỹ. Các sinh viên xuất sắc từ năm 2, 3 đã được chú ý đầu tư, một phần nhiều học bổng được tài trợ bởi các trường đến từ Mỹ. Nó khác với Trung Quốc, nơi do ảnh hưởng của yếu tố chính trị, các đại học Mỹ không có sự hợp tác quá sâu từ đầu, với Ấn Độ thì mở hơn rất nhiều.

Điều này tạo điều kiện cho các sinh viên tài năng Ấn Độ tiếp cận nhanh và chắc chắn hơn với đại học tinh hoa Mỹ. Một học sinh trung học xuất sắc, nếu vượt qua 2 kỳ thi và đạt yêu cầu thì hầu như gia đình không phải lo lắng về chi phí học tập đến lúc lấy bằng Tiến sỹ ở một trường nào đó ở bên kia đại dương. Theo thống kê, 5 năm qua, có khoảng hơn 60 nghìn sinh viên Ấn Độ đã tiếp cận đại học Mỹ, Châu Âu theo con đường này.

Có một điểm thú vị là: nếu như đến giờ, tình trạng phân biệt giai cấp vẫn còn nặng nề, thì trong chiến lược chọn lọc, đào tạo, xuất khẩu nhân sự công nghệ này, sự phân biệt kiểu này lại là ít nhất. Thực tế nhiều năm qua, hàng chục, hàng trăm ngàn kỹ sư từ những tầng lớp thấp trong xã hội đã có cơ hội thoát nghèo, vươn lên nhờ chính sách này. Nó là một động lực quan trọng khuyến khích sự nỗ lực của những tầng lớp dưới, họ xác định đây là con đường để thay đổi số phận.

Bên cạnh câu chuyện tập trung mạnh mẽ, quyết liệt cho đào tạo tinh hoa chuẩn toàn cầu, những năm qua nước này cũng bắt đầu chiến lược “bình dân hoá kỹ năng công nghệ chuyên sâu” cho học sinh khối phổ thông, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, khuyến khích tình yêu thích công nghệ và phát hiện nhân tài từ sớm. Hàng ngàn trường Trung học được tài trợ để thiết lập các phòng LAB, học sinh tiếp cận sớm với máy in 3D, môn học Robotics đã được chính thức hoá… Thêm nữa, giáo trình tiểu học, trung học đã chính thức đưa vào môn học AI, Khoa học dữ liệu, Robotics… Ấn Độ cũng tạo ra hàng ngàn cuộc thi công nghệ, khoa học ở các cấp học, từ bang đến toàn quốc để tạo điều kiện thi đua học thuật, từ đó tuyển chọn nhân tài.

Có thể nói người Ấn vừa hay lại vừa may, khi mà câu chuyện địa chính trị Mỹ - Trung đang ảnh hướng mạnh để sự ưu tiên của Mỹ dành cho nhân tài đến từ Trung Quốc thì Ấn Độ đã nhanh chóng có mặt để thay thế. Các đại học Mỹ vẫn liên tục gia tăng số tiền để thu hút nhân tài từ sinh viên Châu Á, Trung Quốc giảm thì chính Ấn Độ đã điền vào chỗ trống ấy rất nhanh chóng.

PS. 70 đến 80% người lao động Ấn Độ làm việc ở Hoa Kỳ theo dạng VISA H-1B (không định cư) đều làm ở các lãnh vực đòi có trình độ cao, công nghệ cao, phức tạp và mới. Thực tế, với chiến lược đào tạo nêu trên, người Ấn đang thống trị các vị trí lãnh đạo cấp cao (CEO/Executive) của các tập đoàn công nghệ lớn nhất của Mỹ (Big Tech) như Google, Microsoft, Adobe, IBM, v.v.. Người Ấn là lực lượng xương sống cho dịch vụ CNTT và Outsourcing, gắn kết chặt chẽ với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại Thung lũng Silicon (Mỹ), và mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực mới (bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và viễn thông….).