HAI CÂU CHUYỆN TỪ GÓC NHÌN CHUYÊN GIA: CÔNG NGHỆ MỚI GIÚP HỘ NÔNG DÂN CHỐNG CHỊU EL NINO VÀ GIẢI PHÁP SINH TỒN NGÀNH BÁN LẺ TRƯỚC CUỘC DỊCH CHUYỂN QUYẾT LIỆT.

Vũ Kim Hạnh

08 Nov 2026 • 9 min read

Trong những ngày cuối tuần tôi thường “hẹn hò” với các nhóm chuyên gia để nghe giải đáp về các vấn nạn đau đầu nhất. Tuần này, là 2 nhóm: chuyên gia công nghệ trong nông nghiệp (vì còn chỉ 24 ngày là đến Mekong Connect 2026) và chuyên gia thị trường (vì DN đang ráo riết vào mùa bán hàng cuối năm và Tết).

Tôi đăng ở đây 2 bài tôi ghi nhận được từ 2 nhóm, còn nóng hổi thực tế...

Bài 1. Khi tôi post stt về “Dòng chảy Mekong giảm tới 58%... nguy cơ xâm nhập mặn” thì có nhiều bạn hỏi tôi: vậy ngoài việc đưa tin báo động, mình đã và có thể làm gì?

Vâng, đây là cuộc trò chuyện với chuyên gia về giải pháp cho hộ nông dân ĐBSCL . Tôi nghĩ đến các chuyên gia tôi vừa gặp ở Cần Thơ và Trà Vinh.

Câu hỏi mở đầu của tôi là: khi nguồn nước sạch ngày càng khan hiếm và điều kiện canh tác ngày càng khó khăn hơn thì làm sao duy trì sản xuất?

Đây là 2 chuyên gia. Anh Steven Starman và chị Nguyễn Kim Thanh đang tiến hành một dự án hỗ trợ hộ nông dân ở Trà Vinh. Ông Steven là Thạc sĩ Nông học Nhiệt đới, từng là giảng viên và Giám đốc Chương trình Đồng bằng và Tài nguyên tại Đại học Khoa học Ứng dụng Van Hall Larenstein (Hà Lan). Bà Nguyễn Kim Thanh là Thạc sĩ Quản lý Chuỗi Sản xuất Nông nghiệp (Hà Lan), đồng thời là chuyên gia tư vấn về tiêu chuẩn nông nghiệp và thủy sản.

Chương trình được tài trợ bởi Quỹ Tương lai Thích ứng (Resilient Future Fund), do tổ chức 2X Global quản lý.

Hai chuyên gia từng cộng tác với BSA trước đây. Họ cẩn thận nói rõ, điều khác biệt của dự án này với các “công trình nghiên cứu” là chúng tôi nghĩ, không thể nói với nông dân là họ phải làm gì, phải thích ứng như thế nào. Họ đã sống cả đời ở đây, có những hiểu biết về đất, nước, thời tiết và sản xuất còn nhà nghiên cứu có kiến thức khoa học và công nghệ, nhưng luôn phải học nhiều từ thực tế. Mỗi bên có một phần tri thức; điều quan trọng là làm sao kết hợp được hai nguồn?.

Vì vậy, chúng tôi thử nghiệm và trình diễn không phải để nông dân sao chép mô hình, mà để cùng họ học và tìm hiểu xem giải pháp nào thực sự có ích. Chính họ mới thấu và thấy giải pháp có phù hợp với điều kiện của họ hay không.

Đây cũng là điều còn thiếu trong nhiều chương trình phát triển nông thôn: chúng ta thường xem nông dân là người thụ hưởng một giải pháp đã được thiết kế sẵn, thay vì xem họ là những người cùng tạo ra giải pháp. Trong khi đó, người phải sống với kết quả và gánh chịu rủi ro cuối cùng chính là họ. Nói chung, nông dân thì: "thấy mới tin". Vậy chúng tôi tạo ra cơ hội để họ nhìn thấy, suy nghĩ và đặt câu hỏi. Khi họ bắt đầu hỏi thì hai phía cùng đi tìm câu trả lời.

CÁC SÁNG KIẾN ĐỔI MỚI SÁNG TẠO, THÍCH ỨNG CHO CÁC NÔNG HỘ NHỎ TỪ THỰC TIỄN VÙNG DUYÊN HẢI ĐBSCL.

Các sáng kiến đổi mới sáng tạo và giải pháp công nghệ bắt đầu từ điều kiện sản xuất thực tế và khả năng của từng nhóm hộ nông dân. Không có một giải pháp công nghệ chung cho tất cả hộ nông dân. Sức sáng tạo đến từ khả năng thích ứng với điều kiện và năng lực của họ.

Tại vùng duyên hải Đồng bằng sông Cửu Long, nước và đất là hai điều kiện sống còn của sản xuất nông nghiệp. Tình trạng diễn ra nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn và chất lượng nguồn nước mặt yếu kém ngày càng tạo ra những thách thức đối với khả năng duy trì các hoạt động sản xuất truyền thống.

Công ty Kim Delta Vietnam và HTX Sản vật Mekong (sau đây gọi là Mekong Products) thực hiện dự án hơn 2 năm qua, từ ngày đầu nhận một mảnh đất hoàn toàn trống, nay đang đưa ra các giải pháp kết hợp công nghệ phù hợp, tài nguyên bản địa và mô hình kinh doanh cộng đồng nhằm giúp các hộ sản xuất nhỏ duy trì hoạt động sản xuất, sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn và thích ứng với những thay đổi của môi trường. Dưới đây là tóm tắt các sáng kiến Đổi mới sáng tạo.

1. Hệ thống nuôi cá lóc tuần hoàn nước (RAS).

Phát triển hệ thống nuôi cá lóc ứng dụng công nghệ tuần hoàn nước, hướng đến các hộ nuôi có diện tích sản xuất hạn chế. Mục tiêu là tăng khả năng kiểm soát chất lượng nước, giảm nhu cầu lấy nước mới và xây dựng mô hình có quy mô, chi phí đầu tư và yêu cầu vận hành phù hợp với hộ nuôi nhỏ.

2. Hệ thống đất ngập nước nhân tạo cho mô hình nuôi cá lóc trong vườn dừa.

Phát triển giải pháp đất ngập nước nhân tạo dành cho các hộ có hoạt động nuôi cá lóc kết hợp với vườn dừa. Hướng tiếp cận này khai thác điều kiện không gian và sinh thái của vườn dừa để hỗ trợ quản lý nước trong hệ thống sản xuất. Đây là một mô hình riêng biệt với hệ thống RAS, phù hợp với nhóm hộ có điều kiện sản xuất khác.

3. Crop Pond – Thủy canh ao sâu có sục oxy.

Ứng dụng hệ thống thủy canh ao sâu có sục oxy để duy trì sản xuất rau trong điều kiện hạn hán và xâm nhập mặn. Hệ thống giúp chúng tôi tiếp tục canh tác rau qua mùa hạn mà không phụ thuộc vào nguồn nước mặt ô nhiễm bên ngoài, nhờ tạo môi trường nước và dinh dưỡng được kiểm soát.

4. Sản xuất giá thể trồng cây từ phụ phẩm vườn dừa.

Nghiên cứu sử dụng lá dừa và trái dừa rụng làm nguyên liệu sản xuất giá thể trồng cây. Sáng kiến hướng đến chuyển hóa phụ phẩm nông nghiệp thành đầu vào có giá trị, tận dụng nguồn tài nguyên bản địa và giảm lãng phí trong hệ thống sản xuất.

5. Xây dựng Mekong Products Trading Platform – Vườn ươm cho startup nông thôn

Nền tảng này được xây dựng để kết nối các nhà sản xuất nhỏ với thị trường. Vai trò của Mekong Products không dừng lại ở nền tảng giao dịch, mà còn hướng đến việc ươm tạo các startup nông thôn, đặc biệt là các sáng kiến kinh doanh do phụ nữ dẫn dắt. Chúng tôi kết hợp kết nối thị trường với phát triển sản phẩm, cải thiện năng lực sản xuất, an toàn thực phẩm, kỹ năng kinh doanh và tiếp cận nguồn vốn phù hợp.