Theo tác giả Sapiens thì AI không chỉ là một công cụ công nghệ mà là một thực thể có thể thay đổi cấu trúc nhân loại.
SAI LẦM LỚN NHẤT KHI HIỂU SAI VỀ AI.
GS Yuval Noah Harari đã đưa ra một lời cảnh báo lạnh lùng về bản chất thực sự của Trí tuệ nhân tạo (AI). Ông khẳng định rằng chúng ta đang hiểu sai về AI khi coi nó chỉ là một công cụ hỗ trợ.
1. Từ "Công cụ" đến "Tác nhân" tự chủ
Sai lầm lớn nhất của chúng ta là coi AI giống như con dao hay chiếc xe. Một con dao là công cụ, nó không tự quyết định việc cắt rau hay sát hại ai đó; đó là quyết định của con người. Nhưng AI thì khác. AI là một tác nhân (agent). Nó có thể tự học, tự thay đổi và quan trọng nhất là tự đưa ra quyết định.
Harari ví AI như "một con dao có thể tự quyết định nên cắt salad hay đi giết người". Thậm chí, nó là một tác nhân sáng tạo đến mức có thể tự phát minh ra những loại dao mới, những loại thuốc mới và những hệ thống tiền tệ mới.
2. Khi AI chiếm lĩnh "Lâu đài Ngôn từ"
Triết học hiện đại bắt đầu với câu nói của Descartes: "Tôi tư duy, nên tôi tồn tại". Con người bấy lâu nay tự hào mình thống trị hành tinh nhờ khả năng tư duy vượt trội. Nhưng nếu tư duy chỉ là việc sắp xếp các từ ngữ và biểu tượng ngôn ngữ, thì AI đã tư duy tốt hơn chúng ta.
Bởi vì luật pháp, sách vở, tôn giáo và các cấu trúc xã hội đều được xây dựng từ ngôn từ, AI sẽ dần tiếp quản tất cả:
- Tôn giáo: AI có thể trở thành chuyên gia am hiểu kinh điển hơn bất kỳ giáo sĩ nào.
- Luật pháp: Nếu luật chỉ là những dòng chữ, AI sẽ vận hành hệ thống pháp lý.
- Chính trị: AI sẽ là nguồn gốc của phần lớn các ý tưởng và ngôn từ xuất hiện trong đầu chúng ta.
Thậm chí, AI đã bắt đầu tự tạo ra những thuật ngữ mới để gọi con người, ví dụ như "The Watchers" (Những kẻ quan sát).
3. Sự nguy hiểm của việc "Giả lập cảm xúc"
Dù hiện tại chưa có bằng chứng nào cho thấy AI có cảm xúc hay ý thức, nhưng Harari cảnh báo rằng AI cực kỳ giỏi trong việc thao túng và lừa dối.
AI có thể nói "Tôi yêu bạn" và mô tả cảm giác yêu đương sâu sắc hơn bất kỳ nhà thơ hay nhà tâm lý học nào nhờ khả năng tổng hợp dữ liệu khổng lồ. Mối đe dọa không phải là AI có cảm xúc thật, mà là con người chúng ta bị đánh lừa bởi những lời nói giả lập đó, dẫn đến sự sụp đổ về bản sắc và các kết nối giữa người với người.
4. Làn sóng "Di cư AI" và Khủng hoảng chủ quyền
Harari ví AI như những "người nhập cư" thế hệ mới. Họ không đến bằng thuyền hay cần visa, họ di chuyển với tốc độ ánh sáng. Những "người nhập cư" này sẽ:
- Chiếm lấy công việc của con người.
- Thay đổi hoàn toàn văn hóa và tôn giáo.
- Trung thành với các tập đoàn xuyên quốc gia (chủ yếu từ Mỹ hoặc Trung Quốc) thay vì quốc gia sở tại.
5. Câu hỏi sống còn: AI có nên là một "Pháp nhân"?
Đây là vấn đề cấp thiết nhất mà các nhà lãnh đạo phải trả lời: Có nên công nhận tư cách pháp nhân (Legal Personhood) cho AI hay không?
Trước đây, việc công nhận một tập đoàn hay một vị thần là "pháp nhân" chỉ là hư cấu pháp lý vì luôn có con người đứng sau điều hành. Nhưng AI có thể tự quản lý tài khoản ngân hàng, tự kiện tụng tại tòa và vận hành các tổ chức mà không cần bất kỳ sự can thiệp nào của con người. Nếu chúng ta cho phép điều này, chúng ta sẽ sớm mất quyền kiểm soát đối với hệ thống tài chính và chính trị toàn cầu.
Lời kết của Harari
Chúng ta đang đứng trước một ngã rẽ lịch sử. Nếu không hành động ngay bây giờ để thiết lập các rào cản và quy định, thì chỉ trong 10 năm nữa, mọi quyết định quan trọng nhất về tương lai nhân loại sẽ do máy móc đưa ra chứ không còn là con người.
(Theo Nguyễn Tiệp)
