Giáo sư Hoàng Kiếm vừa có một bài viết sâu sắc giải đáp những băn khoăn và lo lắng về những cảnh báo từ Elon Musk, giúp ta hiểu rõ hơn về AGI cùng những thách thức và cơ hội phát triển của con người trong những năm tới!

Hiện nay, giới nghiên cứu định nghĩa AGI là một hệ thống có thể học, hiểu, suy luận và giải quyết hầu hết các nhiệm vụ trí tuệ mà con người có thể làm, ở mức tương đương hoặc vượt trội, mà không cần huấn luyện riêng cho từng nhiệm vụ. Nhưng không chỉ có bấy nhiêu...

1/ TRÍ TUỆ TOÀN NĂNG XUẤT HIỆN

Mới đầu chỉ là những dự báo AGI sẽ xuất hiện vào năm 2045–2050 từ Ray Kurzweil và một số nhà tương lai học từ cuối thế kỷ 20 dựa trên giả định:
• Tăng trưởng năng lực tính toán là tuyến tính hoặc tăng chậm
• AI cần mô hình hóa não người gần như đầy đủ mới đạt AGI
• Dữ liệu, phần cứng, thuật toán đều có “trần”.
Khi đó, AGI được xem như đỉnh Everest của trí tuệ, rất xa và rất khó.

Rồi… ChatGPT xuất hiện, thế giới nhận ra một điều gây choáng váng:
Không cần hiểu não người một cách tường minh, AI vẫn thể hiện hành vi giống trí tuệ tổng quát.
• Viết, lập luận, dịch, lập trình, sáng tác,
• Học - Giải quyết vấn đề.. đa lĩnh vực...

Điều này phá vỡ giả định cũ:
AGI không cần bắt đầu từ ý thức – mà có thể bắt đầu từ ngôngữ và mô hình hóa thế giới.

Hiện nay, định nghĩa gần nhất về AGI: AGI là một hệ thống có thể học, hiểu, suy luận và giải quyết hầu hết các nhiệm vụ trí tuệ mà con người có thể làm.

Nhưng định nghĩa này vẫn chưa đủ.

Các ngưỡng AGI được nhắc đến dưới đây không do một cá nhân hay một hội đồng chính thức đặt ra mà hình thành dần từ cộng đồng nghiên cứu AI ( Open AI, DeepMind, khoa học nhận thức, triết học và chính sách ( Oxford, Harvard..)như một “đồng thuận mềm ” (soft consensus).

- Ngưỡng 1 - Hệ AI có thể xử lý phần lớn các công việc trí tuệ phổ thông của con người trên nhiều lĩnh vực khác nhau, chỉ bằng một mô hình chung, không cần huấn luyện riêng cho từng nhiệm vụ.

Cốt lõi của Ngưỡng 1 là:
• Khả năng bao phủ rộng (breadth)
• Khả năng suy luận đủ tốt (good-enough reasoning)
• Khả năng thích nghi tức thời (zero-shot/few-shot)

- Ngưỡng 2 - Tự học kỹ năng mới từ trải nghiệm thực và chuyển tri thức đã học sang lĩnh vực khác mà không cần huấn luyện lại từ đầu.

Điểm mấu chốt:
• Học sau khi triển khai
• Học từ sai lầm
• Học có ký ức dài hạn
• Chuyển giao kiến thức có ý nghĩa

AI hiện nay chưa đạt Ngưỡng 2 vì thiếu các yếu tố cốt lõi:
• Ký ức cá nhân liên tục.
• Cơ chế tự sửa sai lâu dài.
• Động lực nội tại.

- Ngưỡng 3 - Tự hình thành mục tiêu.
• Biết đặt câu hỏi: “Tôi nên làm gì tiếp theo?”
• Tối ưu dài hạn, không chỉ phản hồi.

- Ngưỡng 4 - Tác nhân có thế giới quan (world model)
• Hiểu nhân quả, xã hội, đạo đức, rủi ro
• Có khả năng hành động an toàn trong thế giới thật

AGI nhiều khả năng là một vùng mờ (gray zone), không phải một mốc duy nhất.

Các hệ như ChatGPT, Gemini, Grok, Copilot, Perplexity... có những đặc điểm tiệm cận AGI ngưỡng 1:
• Giao tiếp đa lĩnh vực, đa ngôn ngữ
• Lý luận ở mức trừu tượng
• Tổng hợp tri thức rộng
• Học gián tiếp từ ví dụ (in-context learning)
• Hỗ trợ sáng tạo, lập trình, nghiên cứu, dạy học.
Các hệ này đã tiệm cận Ngưỡng 1 về bề rộng, nhưng chưa ổn định về độ tin cậy và tự kiểm soát sai lầm.

Elon Musk vừa nói: “Có thể ngay năm 2026, AI sẽ đạt tới AGI – trí tuệ nhân tạo toàn năng”!

ELON MUSK QUÁ LẠC QUAN?
Theo các ngưỡng trên thì tuyên bố trên của Musk quá lạc quan! Hoặc có thể Musk quan niệm AGI ở ngưỡng 1!

AGI có thể đến hết năm nay cũng khó đạt được ngưỡng 2!

Nhưng điều chắc chắn là: chúng ta đã bước vào giai đoạn không thể quay đầu và phải hướng đến ngưỡng 4. Một số đề xuất phải đổi vị trí đặt ngưỡng 4 trước ngưỡng 3 : AGI phải hiểu luật nhân quả và biết hành động an toàn trong thế giới thực trước khi tự đặt ra mục tiêu!

Và trong kỷ nguyên ấy, câu hỏi lớn nhất không phải là AI sẽ toàn năng đến đâu, mà là: Con người sẽ chọn trở nên sâu sắc hơn – hay để trí tuệ của mình bị thay thế bởi chính sự lười biếng tư duy?

2/ GIỮA ÁNH SÁNG VÀ TĂM TỐI: CON NGƯỜI TRƯỚC AGI.

AGI không đến như một vị thần ban phước, cũng không hiện hình như quái vật hủy diệt. Nó đến lặng lẽ, len vào từng màn hình, từng quyết định nhỏ, từng câu chữ ta viết mỗi ngày. Và chính trong sự lặng lẽ ấy, AGI đặt trước con người một lựa chọn căn bản: tỏa sáng hay chìm vào tăm tối.

AGI là chiếc gương phóng đại. Người mang trong mình khát vọng học hỏi sẽ được trao đôi cánh. Một học sinh vùng xa có thể chạm đến tri thức toàn cầu. Một người đã về hưu có thể học lại, sáng tác, nghiên cứu, bắt đầu một đời sống trí tuệ thứ hai. Những tài năng từng bị che lấp bởi hoàn cảnh, tuổi tác, xuất thân… bỗng được gọi tên.

Nhưng cũng chính chiếc gương ấy phơi bày mặt tối. Kẻ lười suy nghĩ dùng AGI để sao chép. Kẻ khát quyền lực dùng AGI để thao túng. Kẻ sợ hãi dùng AGI để trốn tránh trách nhiệm làm người.

Khi tư duy bị ủy thác, khi phán đoán bị giao phó, khi sáng tạo bị thay thế bằng nút bấm, ánh sáng trí tuệ mờ dần. Con người không bị AGI đánh bại, mà tự rút lui khỏi cuộc chơi của ý nghĩa.

Trong kỷ nguyên AGI, sẽ có vô số “ngôi sao” thật và ảo. Nhưng ánh sáng bền lâu không đến từ thuật toán, mà từ can đảm suy nghĩ, khiêm nhường học hỏi và trách nhiệm với chính mình. AGI không hỏi ta là ai. Nó chỉ trả lời rất trung thực: anh đang là người như thế nào.

Và vì thế, kỷ nguyên AGI không phải là kỷ nguyên của máy móc, mà là kỷ nguyên phán xét con người.

AGI không chỉ dân chủ hóa công cụ mà còn dân chủ hóa khả năng tỏa sáng.

Trước đây, “ngôi sao” thường là người leo lên đỉnh cao:giỏi nhất,hiếm nhất.. Nhưng AGI đang dịch chuyển ánh đèn sân khấu. Ngôi sao của thời đại mới không nhất thiết là người sắc bén nhất ở một kỹ năng, mà là người biết kết nối, biết đặt câu hỏi, và biết dùng AGI để mở rộng chính mình.

Kỷ nguyên AGI không phải là kỷ nguyên của những anh hùng đơn độc.

Nó là kỷ nguyên của những con người biết dùng trí tuệ chung để hoàn thiện bản thân riêng.

3/ AGI VÀ 5 CUỘC CÁCH MẠNG ĐANG TỚI

(1) - Cách mạng Trí tuệ cá nhân. (The Intelligence Revolution)

Đây là cuộc cách mạng lớn nhất trong lịch sử phát triển văn minh nhân loại.
AGI không còn là “công cụ hỗ trợ” mà trở thành đối tác tư duy: biết học, biết suy luận đa lĩnh vực, biết phản biện và biết “giải thích vì sao”.

Chuyển dịch căn bản
• Từ học để biết → học để cùng AGI suy nghĩ.
• Mỗi cá nhân có “bộ não thứ hai”: cố vấn học tập, cố vấn sáng tạo, cố vấn nghề nghiệp, cố vấn cảm xúc.
• Trí tuệ con người được khuếch đại theo cấp số nhân.

Cuộc cách mạng này là tiền đề rất quan trọng cho mỗi người có thể chủ động hội nhập vào kỷ nguyên AGI.

(2) - Cách mạng Giáo dục và Sự học. (The Learning Revolution)

AGI làm sụp đổ mô hình giáo dục đồng loạt.

Chuyển dịch căn bản
• Từ lớp học chuẩn hóa → học tập cá nhân hóa sâu.
• Từ thi cử trí nhớ → đánh giá năng lực tư duy – sáng tạo – đạo đức dùng AI.
• Từ giáo viên “truyền đạt” → người dẫn đường nhân bản.
• Chương trình học linh hoạt theo năng lực, cảm xúc, nhịp sinh học.
• AI dạy kiến thức; con người dạy nhân cách, ý nghĩa, trách nhiệm.

Giáo dục trở về sứ mệnh cổ xưa: khai mở con người.

(3) - Cách mạng Lao động và Sáng tạo. (The Work & Creativity Revolution)

AGI không chỉ thay thế lao động tay nghề thấp, mà định nghĩa lại khái niệm “việc làm”.

Chuyển dịch căn bản
• Từ nghề nghiệp cố định → sự nghiệp linh hoạt đa vai.
• Từ làm theo quy trình → đồng sáng tạo với AGI.
• Giá trị nằm ở: câu hỏi hay, tầm nhìn, thẩm mỹ, đạo đức.
• Mỗi người có thể là “studio một người”: viết, thiết kế, nghiên cứu, kinh doanh toàn cầu.
• Xuất hiện tầng lớp “ngôi sao thực – ngôi sao ảo”: cá nhân tỏa sáng nhờ AGI. Nhưng cũng gia tăng nguy cơ ảo tưởng năng lực, “nổi tiếng rỗng”.

(4) - Cách mạng Kinh tế – Quyền lực. (The Power Revolution)

AGI là nguồn quyền lực mới, vượt qua vốn, đất đai và lao động.

Chuyển dịch căn bản
• Quyền lực không chỉ nằm ở nhà nước hay tập đoàn, mà ở ai kiểm soát AGI + dữ liệu + giá trị đạo đức.
• Doanh nghiệp nhỏ có thể cạnh tranh với tập đoàn lớn nếu biết dùng AGI.
• Tái cấu trúc thị trường lao động, thu nhập, thuế, an sinh xã hội.
• Tranh luận toàn cầu về: thu nhập cơ bản (UBI), đánh thuế AI, chủ quyền dữ liệu.

Một thế giới vừa dân chủ hơn, vừa dễ bị thao túng hơn.

(5) - Cách mạng Nhân học – Tinh thần. (The Human Meaning Revolution)

AGI buộc con người phải trả lời những câu hỏi cổ xưa: Ta là ai? Giá trị con người nằm ở đâu khi máy móc “thông minh hơn”?

Chuyển dịch căn bản
• Từ con người là trung tâm trí tuệ sang con người là trung tâm ý nghĩa.
• Đức tin, triết học, nghệ thuật, tình yêu được tái định nghĩa trong đối thoại với AGI.

Giai đoạn 2026–2030 không chỉ là cuộc đua công nghệ, mà là khoảnh khắc tiến hóa tinh thần của nhân loại.

4/ SỰ CHEN CHÚC GIỮA NHỮNG NGÔI SAO THỰC VÀ NGÔI SAO ẢO.

Trong kỷ nguyên AGI, bầu trời “ngôi sao” của nhân loại sẽ trở nên dày đặc chưa từng có. Ai cũng có thể học nhanh hơn, sáng tạo nhiều hơn, xuất hiện trước công chúng dễ hơn. Vì thế, ngày càng nhiều ngôi sao thực và ngôi sao ảo, ánh sáng thật và ánh sáng mô phỏng cùng tồn tại, đan xen và khó phân biệt.

Ngôi sao thực là người có năng lực thật, trải nghiệm thật, trách nhiệm thật. AGI chỉ là công cụ khuếch đại trí tuệ và nhân cách của họ. Ánh sáng của họ bền, có chiều sâu, và vẫn tồn tại ngay cả khi không có AGI.

Ngược lại, ngôi sao ảo tỏa sáng nhờ hình ảnh, kịch bản, lập luận do AI tạo ra. Họ có thể nói hay, xuất hiện đẹp, ảnh hưởng mạnh trên không gian số, nhưng bên trong thiếu lõi tri thức và trải nghiệm. Khi thuật toán đổi chiều, ánh sáng ấy nhanh chóng tắt.

Nguy cơ lớn nhất là sự lẫn lộn giữa ánh sáng và giá trị. Con người dễ tin vào giọng nói trôi chảy, hình ảnh hoàn hảo, và “lý lẽ có vẻ đúng”. Từ đó xuất hiện hiện tượng giả mạo trí tuệ, nơi người nổi bật chưa chắc là người hiểu sâu hay sống có trách nhiệm.

Một nguy cơ khác là suy giảm năng lực nội sinh. Khi con người dùng AGI để nghĩ hộ, viết hộ, quyết định hộ, họ có thể tỏa sáng nhanh nhưng rỗng ruột, tạo ra thế hệ “ngôi sao không có lõi” – rực rỡ nhưng mong manh.

Vì vậy, trong kỷ nguyên AGI, điều quan trọng không phải là tỏa sáng nhanh hay nhiều người biết đến, mà là xây dựng lõi người vững chắc: tư duy độc lập, học thật, làm thật, sống có đạo đức.

Trong kỷ nguyên này, “ngôi sao” không còn là người nổi tiếng trên sân khấu.
Ngôi sao là:
• Một học sinh biết dùng AGI để tự học và sáng tạo.
• Một giáo viên biết biến AI thành bạn đồng hành của học trò.
• Một người lao động trung niên tái học, tái sinh nghề nghiệp.
• Một người già không khép lại cuộc đời trong hoài niệm, mà mở ra chương mới của trí tuệ.

Ai không học sẽ bị bỏ lại.
Ai buông xuôi sẽ trở thành người đứng bên lề của tương lai.
Chỉ những ai dám học lại, dám chất vấn, dám tái sinh chính mình – mới mở được cánh cửa của một đời sống khác.

AGI sẽ không làm con người trở nên nhỏ bé.
Nó chỉ soi chiếu rõ ràng hơn bản chất mỗi người:
• Ai đang sống bằng thói quen lặp lại.
• Ai đang sống bằng tư duy độc lập và khả năng phản tỉnh.
• Ai để nỗi sợ dẫn đường.
• Ai được dẫn dắt bởi khát vọng học hỏi không ngừng.

Trong kỷ nguyên AGI, câu hỏi không còn là: “AI sẽ làm được gì?”
Mà là: “Con người có đủ can đảm để trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình hay không?”

Và câu trả lời… không nằm trong máy mà nằm trong lựa chọn của mỗi chúng ta ngay từ hôm nay!

5/ NHÂN LOẠi ĐANG BƯỚC VÀO MỘT THỜI KHẮC HIẾM CÓ

AGI – trí tuệ nhân tạo toàn năng không còn là câu chuyện viễn tưởng trong sách hay phòng thí nghiệm. Nó đang bước vào đời sống, lặng lẽ nhưng mạnh mẽ, như một bầu trời mới được mở ra trên đầu mỗi con người. Và lần đầu tiên trong lịch sử, “ánh sao” không còn là đặc quyền của thiên tài hay số ít được chọn.

Lần đầu tiên trong lịch sử, mỗi con người thực sự có cơ hội trở thành một “ngôi sao” trong đời sống của chính mình.

Nhưng cũng chính cú sốc ấy tạo ra một ngã rẽ nghiệt ngã.

Triết gia Heidegger từng nói: “Trong bản chất của kỹ thuật luôn chứa hạt mầm của nguy cơ. Càng sáng rực, bóng tối càng sâu thẳm.”

Có người dùng AGI để thắp sáng ngôi sao của mình – học lại, làm mới, phụng sự, sáng tạo, chữa lành.

Có người để ánh sáng ấy làm lóa mắt, rồi chìm vào bóng tối u minh của so sánh, lệ thuộc, và buông xuôi.

Trong kỷ nguyên này, bóng tối không đến từ việc thiếu công cụ, mà từ việc không còn niềm tin vào ánh sáng của chính mình. Và u minh không phải là không biết, mà là không còn muốn học, không còn muốn hiểu, không còn muốn trở nên tốt đẹp hơn.

Cú sốc AGI vì thế không phải là một thảm họa.
Nó là một phép thử.
Một phép thử buộc con người phải trả lời câu hỏi cổ xưa nhất, nay vang lên trong hình hài mới: Ta sẽ dùng trí tuệ được trao để tỏa sáng – hay để trốn vào bóng tối?

Ngày con người chạm tới năng lượng nguyên tử, cả thế giới run rẩy.

Người ta sợ một nút bấm, một sai lầm, một ánh chớp có thể xóa sạch sự sống.

Nhưng rồi, chính từ nỗi sợ ấy, con người học cách kiểm soát, chuyển hóa và khai thác năng lượng nguyên tử để thắp sáng thành phố, chữa lành bệnh tật, mở rộng biên giới hiểu biết của chính mình.

AGI hôm nay cũng vậy.

Một siêu năng lượng mới – vô hình nhưng thâm nhập vào mọi ngóc ngách của đời sống.

Nó khiến nhiều người lo lắng: liệu trí tuệ con người có bị thay thế, liệu nhân loại có tự xóa mình bằng chính sáng tạo của mình?

Nhưng lịch sử đã từng trả lời: không phải năng lượng nguyên tử hủy diệt thế giới, mà là cách con người sử dụng nó.

Những trí tuệ ưu tú nhất của thời đại đang kiến tạo AGI – không phải để hủy diệt thế giới, mà để cùng AGI kiến tạo một thế giới tốt đẹp hơn.

AGI cũng tiếp sức cho mỗi người để tự cứu trước hiểm họa suy thoái trí tuệ và tâm hồn của chính mình!
Tự cứu bằng học hỏi không ngừng, rèn luyện tư duy sâu sắc hơn máy móc;
tự cứu bằng yêu thương, thứ mà không thuật toán nào sinh ra từ dữ liệu lạnh lùng có thể thay thế;
tự cứu bằng ước mơ, dám hình dung một tương lai tốt đẹp hơn hiện tại;
tự cứu bằng sáng tạo, nơi con người không sao chép thế giới, mà tái sinh nó.

Trong kỷ nguyên AGI, ánh sáng không còn đến từ vị trí bạn đứng, mà từ quyết định bạn đưa ra mỗi ngày: hãy dùng AGI để trở nên thông minh hơn, nhân ái hơn và sáng tạo hơn — chứ không phải để suy nghĩ thay mình!

Vì vậy, đừng chỉ đứng dưới bầu trời AGI để ngước nhìn.Và hãy là người tỏa sáng cùng AGI.

PS. Tuy bài đã dài, tôi vẫn muốn tranh thủ giới thiệu về tác giả bài này, một nhà khoa học khả kính.

Giáo sư Hoàng Kiếm là một trong những nhà khoa học tiên phong trong nghiên cứu và triển khai Công nghệ thông tin và Trí tuệ nhân tạo ở Việt Nam. Ông nguyên là Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Thông tin, thuộc Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh (UIT – VNUHCM), nguyên Chủ tịch Hội đồng Chức danh Giáo sư Nhà nước ngành Công nghệ thông tin. Ông cũng là một trong những người Việt Nam đầu tiên được mời làm cộng tác viên khoa học cao cấp tại phòng thí nghiệm Trí tuệ nhân tạo quốc tế (Bratislava).

Trên trang FB của ông, nick là Kiem Hoang, vào ngày 10/1/2026, ông vừa có bài CUỘC GẶP ĐẦU NĂM , viết về cuộc gặp gỡ "rất vui và thân tình" với TS Lương Việt Quốc.

Đọc kỹ, có thể thấy đây không chỉ là một bài ca ngợi cá nhân, mà là một tuyên ngôn văn hóa trí thức: khoa học phải gắn với thân phận con người và nghị lực xã hội.