(PHẠM TRỌNG CHINH viết tiếp bài “Nỗi khổ của những người bị đẩy lên phía trước”)

Có phải gắn chuyện của mấy bà mấy chị tiểu thương với kinh tế quốc gia, thậm chí, với “nền an ninh bán lẻ” là chuyện bé xé ra to không?

Nghĩ cho sâu, quan sát thị trường cho kỹ, tôi cho rằng không phải. Với đặc thù của thị trường bán lẻ Việt Nam, chúng ta phải công bằng và đặt tiểu thương đúng với tầm quan trọng của họ. Hãy nhìn qua một vài số liệu cho thấy điều đó:

- Trong 5.200.200 hộ kinh doanh (HKD) được đăng ký hay kiểm đếm chính thức trên cả nước thì mạng lưới bán lẻ đang phân phối sản phẩm cho các doanh nghiệp của các ngành nghề có khoảng hơn 1,5 triệu. Một con số biết nói. Với phân loại của ngành thuế: nhóm dưới 500 triệu, nhóm từ 500 triệu đến 3 tỷ, nhóm trên 3 tỷ thì nhóm trung bình nhỏ (dưới 3 tỷ, tạm gọi như vậy) chiếm tỷ lệ chi phối về số lượng, khoảng 70%, là hơn 1 triệu.

- Ở một khía cạnh khác, tình hình Việt Nam, cho đến nay, sau nhiều năm phát triển thì kênh bán hàng truyền thống (GT) vẫn chiếm 70%, tỷ lệ chi phối của GT vẫn sẽ còn tiếp tục nhiều năm nữa dù đã tính có sự phát triển của mua bán online (ecommerce). Trong bối cảnh mà xu hướng mua sắm tiện lợi, gần nhà tiếp tục được ưa chuộng thì vai trò của GT càng quan trọng.

- Với 30% còn lại thuộc về kênh hiện đại (MT) và Ecom thì các nhà bán lẻ nước ngoài đang chi phối hầu hết, đặc biệt là sàn thương mại điện tử (Ecom) thì sàn của Việt nam gần như đã biến mất.

Với những con số trên đây, có thể nói chúng ta nên mừng khi mà GT vẫn chiếm tỷ trọng lớn, điều đó có nghĩa là kênh phân phối vẫn thuộc về Việt Nam mình, vẫn do mình kiểm soát. Điều đó trực tiếp đem lại lợi ích cho cộng đồng doanh nghiệp. Thực tế cũng cho thấy, các doanh nghiệp hàng đầu trong và ngoài nước, dù năng lực của họ dư sức làm kênh MT và Ecom, nhưng kênh theo thực tế sự lựa chọn của họ thì “hệ thống của mình”.

Doanh nghiệp thì thế rồi, vậy nếu nhìn trên tầm quốc gia thì chính là đây có thể gọi là… an ninh bán lẻ. Kinh nghiệm tại một số quốc gia nơi mà kênh hiện đại chiếm tỷ lệ lớn đều nằm trong tay các nhà bán lẻ quốc tế lớn thì sự kiểm soát rất bị hạn chế, và trong tình hình đó, doanh nghiệp bản địa chính là người khổ nhất.

Đến đây quay lại chuyện 1,5 triệu tiểu thương kia, lực lượng rất đông đảo từ miền xuôi lên miền ngược, đang nắm 70% thị trường cho các nhà sản xuất ở Việt Nam, thì có xứng đáng để được "nuôi dưỡng" không? Câu trả lời đã rõ. Ngay cả người đứng đầu chính phủ khi chỉ đạo triển khai nghị định 68 cũng đã yêu cầu rất rõ là phải tinh giản thủ tục, ưu tiên quyền lợi cho Hộ KD nhỏ, hỗ trợ họ phát triển, chứ không phải là tận thu thuế. Thâm chí thủ tướng cũng yêu cầu cụ thể là tinh giản 30% thủ tục hành chính liên quan nhưng đến nay nhiều bộ ngành vẫn chưa hoàn thành yêu cầu này.

Quan sát quá trình triển khai chính sách thuế mới, phải trung thực mà công nhận là cơ quan có trách nhiệm chú trọng quá nhiều đến khâu "thu" mà hầu như chưa có những giải pháp cụ thể cho "hỗ trợ, nuôi dưỡng", đặc biệt là nhóm hơn 1 triệu hộ thuộc nhóm trung bình nhỏ.

Đây là những người năng lực thích nghi của họ không cao nhưng vai trò của họ cực kỳ quan trọng (như trên đã nói). Tôi đọc nhiều ý kiến cho là: họ phải thay đổi, không chịu thì phải bị đào thải, siêu thị họ làm được thì tiểu thương phải làm được... Tôi cho rằng nói vậy là cào bằng, không thật sự hiểu về sự đa dạng và đặc thù của thị trường, và đang đánh giá thấp vai trò quan trọng của kênh GT nói chung và đông đảo tiểu thương nhỏ nói chung. Nuôi dưỡng nhóm này không hề là sự thương hại hay ban phát cho tiểu thương mà chính là một góc nhìn chiến lược, chúng ta đang xây dựng và ủng hộ những nhà sản xuất bản địa và cũng là bảo vệ an ninh bán lẻ.

Và lắng nghe họ, chia sẻ ưu tư, âu lo, không gì tốt hơn là sử dụng chính mạng xã hội mà lan tỏa thông tin, hướng dẫn chính sách cho họ. Thay vì in hàng loạt tờ rơi, bây giờ, chỉ cần những mẫu tin trên tiktok, youtube để các chị các bà rảnh rỗi mở ra nghe kể chuyện, nghe hướng dẫn là gọn và dễ thấm nhất?

Đồng thời, các chính sách cần được phản hồi về độ phù hợp để các tiểu thương ngày càng thích nghi tốt hơn. Đó là cách thực hiện nghị quyết 68 nhân văn, thiết thực nhất.